تبلیغات
تور اروپا|قیمت تورهای اروپا 96|تور ایتالیا|تور فرانسه|تور یونان|88805252 - مطالب ابر روابط ایران و فرانسه

روابط سیاسی و فرهنگی ایران و فرانسه

یکشنبه 11 تیر 1391 12:00 ب.ظنویسنده : تور

 

فرانسه تا قبل از قرن پنجم میلادی وحدت ملی و سیاسی مستقلی نداشت و مناسبات سیاسی ساکنان آن با ایرانیان متأثر از روابط ایران و روم بود. آغار روابط ایران و فرانسه را می توان از سال 1291 میلادی که سفیری از جانب ارغون شاه (Arghun) به دربار فیلیپ چهارم (Philip IV) پادشاه فرانسه اعزام شد, دانست.

تا اواسط قرن هفدهم میلادی موانع متعددی بر سر راه سفر اروپاییان به ایران وجود داشت, که مهمترین آنها, مخالف دولت عثمانی از یک طرف و مشکلات و خطرات سفر از طرف دیگر بود. ولی به رغم این مشکلات در دوران صفویه پای سیاحان فرانسوی به ایران باز شد و این مسافران با انتشار سفرنامه های خود توجه و علاقه به ایران را در اروپا به وجود آوردند. در زمان صفویه سفرای بسیاری از فرانسه به ایران و بالعکس سفر کردند که این رفت و آمدها منجر به عقد قراردادهایی چون قرارداد اقامت و بازرگانی ایران و فرانسه در 28 اوت 1708 شد. پس از سقوط سلسله صفویه, روابط ایران و فرانسه تقریبا به مدت 60 سال (در دوران افشاریه و زندیه) قطع گردید و تا استقرار سلسله قاجار در ایران, روابط مستمر و محکمی بین ایران و فرانسه برقرار نشد.

ناپلئون تمایل داشت, برای برتری بر انگلستان, به هند تسلط یابد. بهترین راه از ایران بود ولی اوضاع سیاسی ایران و عدم وجود پادشاهی قدرتمند و نفوذ روسیه و انگلیس در ایران مانع این اتحاد شد.

در دوران فتحعلی شاه روس ها به طور ناگهانی شهرهای شمالی ایران را اشغال کردند و توجه دولت ایران دگرباره به فرانسه معطوف شد. در سال 1807 فتحعلی شاه هیئتی را به ریاست میرزا رضا خان قزوینی با هدایای گرانبها به دربار ناپلئون فرستاد. امپراتور فرانسه که در آن هنگام در اردوگاه فین کن اشتاین (Finkenstein) واقع در پروس شرقی و جنوب اتریش فعلی به سر می برد, سفیر ایران را با گرمی بسیار پذیرفت. پس از چند روز مذاکره در چهارم مه 1807 عهدنامه فین کن اشتاین به امضا رسید. ولی پس از انعقاد عهدنامه تیلسیت (Treaties of Tilsit) بین ناپلئون و تزار روسیه, فرانسه ایران را به حال خود واگذار کرد و به مواد عهدنامه فین کن اشتاین عمل نکرد و ایران را در مقابل حمله روس ها تنها گذاشت. بیدن ترتیب روابط ایران و فرانسه قطع گردید و نزدیک سی سال, دیگر رابطه مستقیمی بین ایران و فرانسه وجود نداشت.

دولت فرانسه پس از به سلطنت رسیدن ناپلئوون سوم بار دیگر به ایران علاقمند گشت. در این زمان روابط بین سران دو کشور از سر گرفته شد و در 25 ژانویه 1857 سفارت ایران در پاریس تأسیس گردید. پس از سقوط ناپلئون سوم و اعلام جمهوری در فرانسه, روابط دوستانه ی دو کشور ادامه یافت. در این زمان فرانسه در خاک ایران نظر سیاسی و اقتصادی خاصی نداشت و علایق دو کشور بیشتر از نوع علمی و فرهنگی بود.

در زمان رضا شاره به دنبال توسعه روابط خارجی ایران, عهدنامه مودت بین ایران و فرانسه در تهران به امضا رسید و از سال 1934 به اجرا درآمد. بر اساس آن فرانسه از حق کاپیتولاسیون در ایران که به موجب قرارداد 1855 به دست آورده بود صرف نظر کرد. در این زمان تبادلات فرهنگی دو کشور نیز افزایش یافت.

با شروع جنگ جهانی دوم و حمله متفقین به ایران و اشغال کشور, ایران در صف متفقین قرار گرفت. در 30 مارس 1942 بنا به درخواست متفقین, ایران مناسبات سیاسی خود را با دولت ویشی فرانسه که طرفدار آلمان بود, قطع کرد. در جون 1944 که حکمومت موقت جمهوری فرانسه به ریاست ژنرال دوگل در الجزایر تشکیل شد, دولت ایران از اولین دولت هایی بود که این حکومت موقت را به رسمیت شناخت و در دسامبر 1945 پس از خاتمه ی جنگ, سفارت ایران در پاریس به درجه سفارت کبری ارتقا یافت.

در دوران جمهوری چهارم فرانسه تظاهرات استقلال طلبانه ی مردم الجزایر شروع شد و دولت ایران پشتیبانی خود را از تظاهر کنندگان و استقلال الجزایر اعلام داشت. پس از سقوط جمهوری چهارم, روی کارآمدن ژنرال دوگل و استقلال الجزایر, روابط ایران و فرانسه به حال عادی بازگشت و رفت و آمد سران دو کشور گسترش زیادی یافت. از سال 1970 (1349) تا انقلاب اسلامی ایران, دو کشور در زمینه توسعه روابط بازرگانی قراردادهای بسیاری را امضا نمودند که برخی از آنها عبارتند از: همکاری در زمینه تحقیقات هسته ای و تأسیس راکتورهای برق اتمی, قراردادهای متروی تهران, مرکز مطالعات اتمی اصفهان و دونیروگاه اتمی در خوزستان, اتوبان جنوب و برقی کردن و دو خطه کردن راه آهن اهواز- بندر امام خمینی.

روابط دو کشور پس از انقلاب اسلامی ایران

روابط دوستانه سیاسی و اقتصادی ایران و فرانسه تا پیروزی انقلاب اسلامی در سال 1979 ادامه داشت. در این دوران دولت ژیسکاردستن که سقوط شاه را احساس کرده بود و خود را نیازمند ارتباط با ایران می دانست, عقاید انقلابی مردم ایران را محترم می شمرد. اقامت امام خمینی در شهرک نوفل لوشاتوی فرانسه و نقش بسیار مساعد رسانه های گروهی فرانسه در انعکاس نظرات رهبر انقلاب حایز اهمیت بود. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در خرداد 1358 والری ژیسکاردستن رییس جمهور فرانسه, شمس الدین امیر علایی را به عنوان سفیر جدید انقلاب, فرانسه نتوانست حرکت تند انقلاب را تحمل کند و اولین اعتراض های خود را در مورد جلوگیری از اعدام سران رژیم سابق مطرح نمود. این مسئله و گروگان گرفته شدن دیپلمات های آمریکایی از سوی دیگر, باعث گردید تا فرانسه نیز در کنار آمریکا به مبارزه تبلیغاتی  با انقلاب اسلامی ایران دست زند. در این دوران کلیه قرار دادهای اتمی, صنایع سنگین, ساخت اتومبیل های سواری و مبادلات کشاورزی که بین ایران و فرانسه منعقد شده بود, لغو گردید. به دنبال وضع مجازات های اقتصادی علیه ایران از سوی آمریکا و جامعه اقتصادی اروپا, فرانسه نیز حکمی مبنی بر منع صدور کالا به مقصد ایران را صادر نمود. در پی این مسئله, روابط ایران و فرانسه اندک اندک رو به سردی گذاشت و به دنبال آن انجمن روابط فرهنگی ایران و فرانسه در تهران و کنسولگری فرانسه در اصفهان تعطیل شد. با پشتیبانی گسترده نظامی فرانسه از عراق, دادن پناهندگی سیاسی از جانب پاریس به مخالفان جمهوری اسلامی ایران چون بختیار, بنی صدر و رجوی و مسدود کردن یک میلیارد دلار از اموال ایران که شاه به موسسه اوردیف قرض داده بود, روابط دو کشور به کلی تیره شد. با روی کار آمدن ژاک شیراک در فرانسه, تلاش در جهت عادی سازی روابط از سوی ایران و فرانسه صورت گرفت. در تداوم آن, با روی کار آمدن دولت سوسیالیست میشل روکار, روابط دیپلماتیک دو کشور تا تبادل سفیران در 26 خرداد 1367 آغاز گردید. در مهر 1368 و در حاشیه برگزاری چهل و سومین اجلاس عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک, با دیدار وزرای خارجه و دو کشور و سپس تبادل هیئت های اقتصادی, پارلمانی, فرهنگی و سیاسی, گسترش روابط بین دو کشور شتاب بیشتری به خود گرفت. دستاورد این دیدارها, انعقاد یک توافقنامه همکاری میان شرکت ایران خودرو و شرکت پژو و نیز یک توافقنامه همکاری های علمی و پژوهشی میان وزارت نفت و موسسه نفت فرانسه و خرید 8 فروند هواپیمای مسافربری ایرباس بود. با مطرح شدن قضیه سلمان رشدی روابط تهران و پاریس نیز دچار رکود شد ولی دوباره زمینه تحرک خود را بازیافت و قراردادهایی در زمینه مشارکت فرانسه در بازسازی بند خارک و مجتمع پتروشیمی امام خمینی و سکوی نفتی نصر منعقد گردید. در آبان ماه 1378 آقای خاتمی, رییس جمهور وقت ایران, به فرانسه سفر کردند و پس از آن مراودات سیاسی در سطوح مختلف ادامه یافته است.

از سال 1382 موضوع پیشرفت ایران در امور هسته ای و مخالفت امریکا و برخی کشورهای اروپایی, روابط ایران و فرانسه را نیز تحت تاثیر قرار داده است.

روابط فرهنگی ایران و فرانسه

اگر بر روابط ایران و فرانسه بنگریم, می بینیم که تماس ها و ارتباطاتی که بین دو دولت وجود داشته در اکثر موارد با تنش, کشمکش و اختلاف همراه بوده است. فرانسه تنها در بخشی از روابط فرهنگی اش با ایران از پیشرفت قابل ملاحظه ای برخوردار بود. چراکه حضور هیئت های مختلف فرانسوی در ایران و نیز مدارس فرانسوی, نقش مهمی در آشنا ساختن ایرانیان با فرهنگ فرانسوی داشت. متقابلا سفر ایرانیان به فرانسه, که برای دیدن آن کشور یا درس خواندن, به آنجا می رفتند سبب آشنایی فرانسویان به طور محدود با فرهنک ایران زمین می شد. این شناخت با عزیمت گردشگران, ایران شناسان و مستشرقین فرانسوی به ایران بیشتر می شد. برخی از مهمترین کارهای فرهنگی مربوط به ایران در فرانسه در طی چند قرن گذشته عبارتند از:

-         اولین ترجه گلستان سعدی به فرانسه توسط آندر دورئه (Ander Durner) سال 1364؛

-         تاسیس نخستین مدرسه تدریس زبان فارسی در فرانسه توسط کولبر وزیر لوئی چهاردهم سال 1680؛

-         تاسیس آموزشگاه دولتی زبان فارسی در پاریس, در مدرسه السنه شرقی توسط دولت انقلابی فرانسه سال 1795؛

-         انتشار و ترجمه متن کامل شاهنامه فردوسی به زبان فرانسه توسط ایران شناس نامی فرانسه ژول موهل (Jules Mohel). (در سال های 1838 تا 1878 این کتاب را از لحاظ چاپ, نفیس ترین اثر چاپی در قرن نوزدهم داسته اند)؛

-         انتشار ترجمه های متعدد از لیلی و مجنون, رباعیات خیام, مثنوی مولوی, اسکندرنامه نظامی ... سالهای 1800-1960؛

-         جشن هزاره فردوسی در فرانسه سال 1934؛

-         تشکیل نمایشگاه 700 سال هنر ایران در پاریس سال 1961.

به رغم روابط دیرینه ی سنتی و فرهنگی بین ایران و فرانسه, پس از پیروزی انقلاب اسلامی, همواره روابط فرهنگی بین دو کشور تحت تأثیر روابط سیاسی طرفین در هر یک از دو کشور کاهش یافت. رایزنی فرهنگی ایران, مرکز فرهنگی ایران و خانه ایران در پاریس سه مرکز فرهنگی ایران در فرانسه هستند که در برخی مقاطع زمانی به علت تیرگی روابط فعالیتی نداشته اند.

به علاوه, انجمن مطالعات ایرانی, انجمن ایران و فرانسه, آموزشگاه ملی زبان های زنده شرقی, مؤسسه مطالعات ایرانی دانشگاه پاریس, مدرسه لوور, دانشگاه استراسبورگ, کلژدوفرانس و دانشگاه لیون از مهمترین انجمن های فرهنگی مربوط به ایران و مراکز تعلیم زبان و ادبیات فارسی در فرانسه هستند.
برچسب ها: روابط ایران و فرانسه ،
آخرین ویرایش: - -